JohannesAcademie

Op zoek naar Levenswijsheid

Over de JohannesAcademie

Les trois sagessenArtikel verschenen in Katholiek Nieuwsblad, februari 2004
Père Philippe is het beste te begrijpen vanuit zijn boek over de Drie Wijsheden. Het bevat de kern van zijn denken, maar ook autobiografische details.

"De mens is de weg van de Kerk." Deze zin uit de eerste encycliek van Johannes Paulus II (Redemptor Hominis 14) is niet alleen karakteristiek voor het denken van de paus. Ze staat ook bijna voorop in het ongeveer 600 bladzijden tellende boek Les trois sagesses, drie vormen van wijsheid, uit 1994. Pater Marie-Dominique Philippe OP, stichter van de gemeenschappen van Sint Jan, leer je in die bundel uitstekend kennen. Als mij iets opvalt bij pater Philippe, die als kind veel enthousiasme aan de dag legde voor wiskunde, dan is het wel de eenheid, de samenhang in zijn denken, geloven en leven. Zonder dat het woord 'spiritualiteit' hoeft te vallen, omdat deze organisch in het leven is geïntegreerd.

Zoeken naar Waarheid
Het zoeken naar waarheid en daarmee naar samenhang is de passie van het mensenleven, ook al spreken wij vandaag liever op matte wijze van 'zingeving'. De term finalité, doelgerichtheid, kom je in dit boek voortdurend tegen: Waarom? Wat? Hoe? Terwijl Pilatus vraagt: "Wat is waarheid?" (Joh.18,36), zegt Jezus: "Wie Mij volgt, zal het licht des levens bezitten" (8,31). Om daaraan toe te voegen: "De waarheid zal u vrij maken" (8,32).

In Jezus komt ons diepste menselijke verlangen van denken, liefhebben en voortleven samen. Zo is het in de mens neergelegd vanuit de Schepper en daarom is onze intelligentie daarop gericht. Filosofie, theologie en mystiek liggen bij gevolg in elkaars verlengde.

Op het spoor van God
De wijsbegeerte, in de lijn van Aristoteles en Thomas, wil de mens openen voor de werkelijkheid als afstraling van Gods wijsheid. Door te denken – langs de weg van de mens – komen wij op het spoor van God, die de bron is van alle Leven en alle Liefde. Dat is wijsbegeerte. Om ons vervolgens te laten oriënteren door de heilige Schrift, het reisboek van God, dat wij lezen in het licht van het geloof.

Theologie ontsluit ons het geheim van God, de openbaring, dankzij het denkvermogen van de mens in verleden en heden, de Kerk. Uiteindelijk gaat het om ontmoeting met Jezus Christus en daardoor om vriendschap en eenwording, aanbidding, waarbij de mystieke theologie ons de weg wijst.

Meer dan gevoel
In Les trois sagesses gaat pater Philippe uitvoerig in op die samenhang. Hij heeft Paulus VI goed verstaan die in 1965 reeds zei: "Het grootste gevaar vandaag voor de Kerk is het fideïsme": een geloof dat louter of vooral gebaseerd is op gevoel of vroomheid. Een sterke filosofische basis, met het realisme als grondslag, is onmisbaar voor iedere gezonde vorm van theologie. Dit is een pleidooi voor een gedegen metafysica die ons menselijk kenvermogen analyseert en serieus neemt. Om uiteindelijk in nederigheid en overgave neer te knielen voor de gekruisigde Liefde, het mensgeworden Woord van God dat op unieke wijze voortleeft in zijn ene Kerk.

Via de heiligen
Wanneer doeloorzakelijkheid wordt ontkend en de rede in Kerk en theologie wordt vergoddelijkt, zorgt God voor herstel, is de overtuiging van Père Philippe. Dat gebeurt via ‘heiligen van de barmhartigheid’ als Faustina, Moeder Teresa en Marthe Robin. Deze laatste moet pater Philippe al in 1948 ontmoet hebben; hij heeft sindsdien retraites gepreekt in haar ‘Foyers’ en gaat uitvoerig in op de beslissende invloed van Marthe bij de realisering van zijn plannen met de gemeenschap van Sint-Jan.

Van een echt plan of de ambitie om stichter van een gemeenschap te worden is trouwens nimmer sprake geweest. Pater Philippe is omstreeks 1975 eenvoudigweg ingegaan op het verzoek van enkele studenten uit Fribourg (niet zo ver van Ecône, het seminarie van Lefèbvre!) om iets te organiseren dat zou bijdragen tot een serieuze en kerkgetrouwe priesteropleiding in kloosterlijke geest.

Geen vak maar ars
Omdat het boek geschreven is in de vorm van interviews, is de uitvoerige en echt Franse reflectie over wijsgerige kwesties verweven met beschouwingen over ontwikkelingen in de Kerk. Maar ook met allerlei autobiografische elementen alsmede met de kwetsbare actuele geschiedenis van de gemeenschap van Sint Jan. Dat maakt het geheel zeer levendig. Dan blijkt dat jonge mensen veeleisend zijn, maar ook heel breekbaar. Dat zij naar waarheid zoeken en naar heiligheid, naar levensvoedsel, want "de eucharistie is het testament van de liefde van Christus". En dat theologie niet alleereerst een vak of een kundigheid is, maar veeleer een ars, een kunst, een cultuur die God serieus neemt en die de mens verheft.

Joris Schröder

U bevindt zich hier: Home JohannesAcademie Achtergrond
Broeders van Sint JanDe Broeders van Sint Jan hebben hun leven aan God gewijd, ten dienste van God en hun naasten. Zij willen leven volgens het Evangelie van Jezus Christus en zich door hun gebed en hun activiteiten inzetten voor jong en oud.

Steun ons!

Uw steun

Ook uw steun hebben
wij hard nodig!

Login Sint Jan